درسنامه آموزشی علوم تجربی کلاس دوم
درس 6: پیام رمز را پیدا کن (2)
گفتوگو کنید (صفحه 47 کتاب درسی)
پلیس معمولاً در خیابانهای خلوت برای راهنمایی رانندهها از سوت استفاده میکند امّا در خیابانهای شلوغ استفاده از سوت برای هشدار دادن به رانندهها یا عابر پیاده، کمکی نمیکند. چه راه حلّی را پیشنهاد میکنید؟
استفاده از تابلوهای راهنمایی و رانندگی - چراغ راهنما - حضور بیشتر پلیسها در معابر با حرکات دست بهجای سوت زدن
هر رنگ نور چراغ راهنما چه پیامی را به رانندهها میدهد؟
سبز یعنی اجازهی عبور، زرد یعنی احتیاط و قرمز هشدار و ایست
وقتی چراغ مخصوص عابر پیاده قرمز است، وظیفهی ما چیست؟
پست خط عابر صبر کنیم تا چراغ عابر سبز شود تا بتوانیم از خیابان عبور کنیم.

کار در کلاس (صفحه 48 کتاب درسی)
دانش آموزان تصمیم گرفتند بازی «پیام رمز را پیدا کن» را با نور انجام دهند.
مراحل بازی
1- اعضای گروه 1 جدولی از تصاویر گوناگون درست میکنند و روی دیوار میچسبانند، این تصاویر مربوط به جسمهایی است که نور یا صدا تولید میکنند.

2- اعضای گروه 1 یکی از تصاویر را به عنوان رمز انتخاب میکنند.
3- روی یک صفحهی مقوایی، شکل زیر را میکشند و با قیچی، شکل کشیده را از مقوا جدا میکنند.

4- یکی از اعضای گروه شکل زیر را مقابل چراغقوهی روشن قرار میدهد و آن را روی یک مقوای سفید (یا روی دیوار) میاندازد. با چرخاندن این شکل، جهت حرکت در خانههای جدول تصاویر برای گروه 2 مشخص میشود.

5- در صورت پیدا شدن شکل رمز، گروه 1 آن را با صدای سوت تایید میکنند.
آیا نور از تمام قسمتهی مقوا عبور میکند؟
فعالیت (صفحه 49 کتاب درسی)
به کمک دوستان خود تصاویر جدول بالا قبل را در دو دسته قرار دهید و هردسته را نامگذاری کنید.

اجسامی مثل چراغ قوّه و خورشید و هر جسمی که از خودش نور بدهد، چشمهی نور است. چه اجسام دیگری از خودشان نور دارند؟
بیشتر چیزهایی که میبینیم، چشمهی نور نیستند. یعنی از خود نور ندارند و برای دیدن آنها نور لازم است.
چرا در روز روشن که لامپها روشن نیستند، میتوانیم ببینیم؟

مشاهده کنید (صفحه 50 کتاب درسی)
در یک روز آفتابی اجسامی که در اختیار دارید، به حیاط مدرسه ببرید و آنها را مقابل نور خورشید قرار دهید و سایههای مختلف درست کنید.
گفتوگو کنید (صفحه 50 کتاب درسی)
چرا سایه تشکیل میشود؟
چون نور نتوانسته است از جسم عبور کند در نتیجه پشت جسم سایه تشکیل شده است.
آیا سایهی تمام اجسامی که در مقابل نور گرفتید، مثل هم تیره است؟
خیر مثلاً اجسامی مانند پاککن و مداد سایهای تیره دارند و اجسامی مثل لیوان و شیشه سایهای روشن دارند.
آیا با شیشه هم میتوانید سایه درست کنید؟ امتحان کنید.
مقدار زیادی از نور از شیشه عبور میکند و سایهای بسیار روشنی از آن دیده میشود.
نتیجهی فعّالیت گروه خود را بنویسید و به کلاس گزارش دهید.
اگر جسم کدری را مقابل نور قرار دهیم پشت آن جسم فضای تاریکی به وجود میآید که به آن سایه میگویند اما اگر شفافی را در مقابل نور قرار دهیم نور از جسم عبور کرده و سایه تشکیل شده به سختی دیده میشود.

سایهی دوست خود را روی مقوا بیندازید و آن را بکشید.
نکته تاریخی (صفحه 51 کتاب درسی)
در زمانهای گذشته با استفاده از سایه، ساعتآفتابی درست میکردند و زمان را از روی آن تعیین میکردند.
ساعت آفتابی بسازید
وسایل لازم: مداد یا چوب باریک - خمیر بازی - مقوّا
1- در یک روز آفتابی مقوا را روی زمین قرار دهید.
2- انتهای مداد را در خمیربازی فرو کنید و آن را در وسط مقوا قرار دهید.
3- در ساعتهای 9- 10 - 11 - 12 و... سایهی مداد را روی مقوا رسم کنید و زمانها را روی هر سایه بنویسید
4- سایهها را از نظر اندازه با یکدیگر مقایسه کنید.
سایهها ساعت 9 صبح بلندتر است و ساعت 12 کوتاهتر است و هرچه به عصر نزدیک میشود سایه بلندتر میشود.

شگفتیهای آفرینش
حشرهی شبتاب در تاریکی شب مقداری نور زرد یا نارنجی از خود تولید میکند.

جمعآوری اطّلاعات (صفحه 52 کتاب درسی)
از بزرگترها بپرسید هر یک از چراغهای خودرو چه استفادههایی دارد؟ کدام یک از چراغها به رانندههای دیگر پیامی را میرسانند؟
نور بالای ماشین: افزایش وسعت دید راننده در رانندگی شب
چراغهای جلوی ماشین: روشن کردن مسیر راننده در شب
چراغ راهنما: بیانگر جهت حرکت راننده به چپ یا راست
چراق ترمز: بیانگر ایست ماشین جهت راهنمایی راننده پشت
چراغ چشمک یا احتیاط: بیانگر اعلام خطر در جلو به رانندگان پشت ماشین

کار در کلاس (صفحه 53 کتاب درسی)
فرض کنید در یکی از سه موقعیت زیر قرار گرفتهاید:
- ناخدای کشتی هستید و در وسط دریا برای پیدا کردن مسیر خود به کمک نیاز دارید.
- در جنگل هستید و برای یافتن مسیر خود به کمک نیاز دارید.
- با دوست خود در جایی هستید که با صدا نمیتوانید با یکدیگر ارتباط برقرار کنید.
چگونه میتوانید با کمک نور با هم ارتباط برقرار کنید؟
راه حلهای پیشنهادی گروه خود را در جدول زیر بنویسید.
| وسط دریا | در جنگل | محلی که صدا پخش نمیشود |
فعالیت (صفحه 53 کتاب درسی)
یاد گرفتید که صدا و نور میتوانند به ما پیام و هشدار دهند. با استفاده از آنچه آموختید، یک وسیلهی هشداردهنده طراحی و آن را نقّاشی کنید.


